Wednesday, February 13, 2019

'ओबासान्' को घर

आनन्द काफ्ले


यो साल हामी बसिरहेको ठाउँमा खासै हिउँ परेको छैन । केही दिन अघि राति अलि अलि फास्सफुस्स परेको रहेछ, तर भुइँमा जम्ने गरि होइन, तुसारो जस्तो अलि अलि देखिने गरि मात्र । त्यो पछि हिजो रातिदेखि आज मध्यान्ह सम्म केहि हिमपात भयो । तर पोहोर साल जस्तो खुट्टो घुसाउँनु हो भने घुँडा माथि माथि सम्म पुग्ला झैँको घनघोर चाहिँ होइन । हाम्रो आँगनको कंकृट वाला भुइँमा वरफ जमेन, त्यहि भएर पोहोर जस्तो सावेलले खोतली खोतली पर्गेल्नु पनि परेन  । कपासका ससाना भुवा जसरी उड्दै आएका हिउँका टुक्रा कंकृटको सतह छुँदै बिलाउँदै गरिरहेका भए पनि बारी, चौर तिर भने पातलो तह हुने गरि जमेछ । यो वरिपरि घेराबेरा गरेर बनाइएको ओसिलो ठाउँमा पनि अन्त भन्दा केही बढी हिउँ जम्मा भएछ । युनिभर्सिटीबाट फर्कँने क्रममा हिउँ हेर्दै हेर्दै हिँड्दै गर्दा यहाँ भित्र आँखा पर्यो ।


हिउँ जमेको ठिक यही ठाउँ नेर पहिले ‘ओबासान्’ हरुको घर थियो ।

पुरानो कुरो हो, लेख्नै पर्ने खासै त्यस्तो पनि केही थिएन । तर किन किन यो ठाउँ नियाल्दै गर्दा मनले केही लेखौँ लेखौँ भन्यो । कुरो पोहोर सालको हो ।

यस्तै हिउँदको सिजन थियो । साँझ पख, म विश्वविध्यालयमै थिएँ । अचानक घरबाट श्रीमतीको फोन आयो । उनले आत्तिँदै भनिन्, ‘यहाँ बरबाद भैसकेछ ।’
‘के भएछ ?’ मैले सोधेँ ।
‘आगलागी भएछ नि ।’ उनले जवाफ दिइँन् ।
‘हँ!?’,मेरो मुटुले ठाउँ छोड्यो । अत्तालिँदै सोधेँ ‘कसको घरमा?’
‘यहाँ, ‘ओबासान्’को मा नि!’ उनले भनिन् ।

‘ओबासान् को घर……...!’ उफ ……… । मेरो मुटुले झन् ठाउँ छाड्यो ।
खोजी पस्दा थाहा भो, बूढाबूढी मटितेलबाट चल्ने हिटर तापेर बसिरहेका थिए रे । कसो कसो गरी आगोले “तातामी” भनिने खरले बुनेको गुन्द्रीलाई भेट्न पुगेछ । पुरानो घर, पुरानो तातामी, अझ घरमा बस्ने मान्छेहरु पनि बल हराईसकेका “पुराना” बृद्धबृद्धा ! मटितेलको आगोले भेटेको, केलाई पर्खिबसोस् ।

हामी बस्ने अपार्टमेन्ट भएको घरसंगै छिमेकमा एक जोडी बूढाबूढीको घर थियो । दुबै जना पचहत्तर माथिका हुँदा हुन् । ती मध्ये बुढिया चाहिँ मायालु स्वाभावकी, हाम्री छोरीलाई बोलाईरहन्थिन् । बिहान उ स्कूल जाने बेलामा प्राय: सधैँ जसो आफ्नो बार्दली वा झ्याल भित्रबाट हात हल्लाउँदै ‘ओहाईयो’ (गुडमर्निङ) भन्न भ्याएकै हुन्थिन् । त्यस्तै अघिपछि पनि छोरीलाई बाहिर कतै देखिन् भने उसैगरि केही न केही भनिरहेकी हुन्थिन् । छोरी त्यतिबेला जापानी किन्डरगार्टेन् जाँदै थिई । अलि अलि जापानी बुझ्न पनि थालिसकेकी भएर ती बुढियासंग आफ्नै शैलीमा हल्का फुल्का दोहोरो गफ गर्न सक्ने भएकी थिई । कहिेलेकाहिँ बुढियाले बोलाएर केकेजाति खेलौना, रुमाल, इत्यादि उपहार पनि दिईरहेकी हुन्थिन् । छोरी नेपालबाट जापान आएको त्यति लामो समय भएको थिएन । आफ्नो देशमा हजुरआमा, हजुरबुबाको माया अझै ताजै भएर होला, उसलाई ती बृद्धा हजुरआमा जस्तो लागेछ, त्यही भएर उनलाई ‘ओबासान्’ अर्थात हजुरआमा भनेर नै संबोधन् गर्थी । ‘ओबासान्’का पति ‘ओजीसान्’ त्यति खुलेर बोल्ने स्वाभावका नभए पनि कहिलेकाहीँ त्यस्तै गरि केही सोधिरहेका पनि हुन्थे । म चाहिँ जापानी फिट्टो केही पनि नजान्ने, जम्का भेट हुँदा ‘ओहाईयो गोजाईमास्’ (गुड मर्निङ) वा ‘कोन्निचिवा’ (गुड आफ्टरनून) भन्नु बाहेक !

ओबासानको घरको छानाबाट लगभग दश हात जतिको दुरीमा हामी बसेको घरको छाना थियो । त्यस भन्दा अधिल्लो दिनको ठूलो हुरी बतास संझेर मेरो मुटु ढक्क फुल्यो । यदि त्यस्तै हुरीबतास त्यस दिन पनि भएको भए दश हात परको हाम्रो घर त के त्यस्ता कैयौँ घरहरु नष्ट हुन सक्ने थिए । सौभाग्यवस त्यस दिन हावा शान्त थियो । हस्याङफस्याङ गर्दै म घर तिर लागेँ । सामान्यतया हिँडेर जाँदा लगभग बीस मिनेट लाग्ने बाटो त्यस दिन भने कता हो कता छिटो छिचोलिएछ ।

बाटामा निकै पर देखि नै दमकलको साईरन र घण्टीको आवाज सुनिँदै थियो । लगभग पाँचसय मिटर जति नजिक पुगेपछि दमकलहरु यत्रतत्र छरिएर रहेको देखियो । मोड मोडमा प्रहरी र अग्नि नियन्त्रक दस्ताले पहरा दिईरहेको थियो । बाटा बाटामा पानी पोखिएर बर्षात रोकिने बित्तिकैको अवस्थाको झल्को दिईरहेको थियो । चोकमा राखिएको पानीको ईमर्जेन्सी भण्डारण गरिएको ठाउँ (फायर सिस्टर्न) बाट दमकलहरु पानी भरि पनि रहेका थिए । पुलिसले सुझाएको घुमाउरो वैकल्पिक बाटो पहिल्याउँदै जाँदा यी सबै दृष्यहरुसंग साक्षात्कार भएको थियो । गौँडा गौडामा पुलिसले बाटो बन्द गरेको थियो । माझबाट धुवाँको मुस्लो निस्कि नै रहेको थियो । मलाई आफ्नो कोठा पुग्न पुलिसको छेको पार गरेर जानु थियो । आफ्नो घर त्यही जलिरहेको घरकै सामुन्नेको हो भन्ने संकेत गरेपछि मात्र मलाई जान दिईयो ।
म घर पुग्दा ओवासानको घरलाई आगोले धमाधम निल्दै थियो । हाम्रो र छरछिमेकका सबै घरलाई अग्नि नियन्त्रकहरुले सुरक्षा दिईरहेका थिए । क्षतिग्रष्त घर भित्र विशेष पोसाक, हेल्मेट र ढाडमा अक्सिजन सिलिण्डर बोकेका जवानहरुको एउटा टोली आगो नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा देखियो । उनीहरु यताउता पानी छ्यापिरहेका त थिए तर पुरानो काठको घरलाई निल्न आतुर आगाका लप्काका सामु उनीहरुको जोड नचलेको स्पष्टै थियो । ओबासानले उभिएर हाम्री छोरीलाई हात हल्लाउँने बार्दली, अनि सिरक डसना तल सम्म लमतन्न बनाएर सुकाउँने गरेको झ्याल कोईला र खरानीसंगै अगि नै झरिसकेका थिए । हेर्दाहेर्दै घरको बाँकी रहेको अवशेषलाई पनि आगोले लगभग पुरै खाईदियो । अग्निनियन्त्रकहरुका प्रयास त्यतिकै व्यर्थ भयो । पानी छ्यापिएको अगुल्टो जस्ता भएका धरिन र खाँबाहरूका ठाउँठाउँबाट चाईँ चुईँ गर्दै धुवाँका साना ठूला मुस्ला आईरहेका थिए । अग्निनियन्त्रकहरू तिनै अगुल्टालाई ठोसठास पार्दै बाँकी रहेका फिलुंगालाई निस्तेज पार्ने प्रयासमा थिए ।
हेर्दाहेर्दै घरको बाँकी रहेको अवशेषलाई पनि आगोले लगभग पुरै खाईदियो । अग्निनियन्त्रकहरुका प्रयास त्यतिकै व्यर्थ भयो । पानी छ्यापिएको अगुल्टो जस्ता भएका धरिन र खाँबाहरूका ठाउँठाउँबाट चाईँ चुईँ गर्दै धुवाँका साना ठूला मुस्ला आईरहेका थिए ।

हामीकहाँ आजकल कतै आगलागी भयो भने मानिसहरु मद्दत गर्नुको साटो त्यस्तो विनासको भिडियो सुटिंग तिर लाग्छन् भन्ने गुनासा सुनिन्छ । समय समयको कुरा हो । पहिले पहिले यस्तो विपदमा सबै गाउँले मिलेर सहयोग गरिन्थ्यो । सबैको ध्यान कसरी क्षतिबाट जोगाउँने वा कम गर्ने भन्ने हुन्थ्यो । तर यहाँ जापानमा भने कुरो फरक रहेछ । आगलागी क्षेत्र भित्र सकभर अनावस्यक मान्छेलाई जानै नदिईने । जे गर्नुछ सबै सुरक्षा निकायको जिम्मा । वल्लोघर पल्लो घर बाहेक रमिते पनि हुँदारहेनछन् । फोटो भिडियो त परको कुरो भयो । हुन त यो सानो स्केलको आगलागी भएकोले पनि हुन सक्छ, नत्र त सकेको मद्दत गर्न चाहनेलाई कसरी रोक्दाहुन् र? पुलिस, अग्निनियन्त्रकहरु रातै भरि त्यहीँ रहे । ठूला ठूला, चहकिला बत्तीहरु बलिरहे । उनीहरुकै सुझाव अनुसार हामी चाहिँ आफ्ना आफ्ना घर भित्र निस्फिक्री सुत्यौँ ।

खोजी पस्दा थाहा भो, बूढाबूढी मटितेलबाट चल्ने हिटर तापेर बसिरहेका थिए रे । कसो कसो गरी आगोले “तातामी” भनिने खरले बुनेको गुन्द्रीलाई भेट्न पुगेछ । पुरानो घर, पुरानो तातामी, अझ घरमा बस्ने मान्छेहरु पनि बल हराईसकेका “पुराना” बृद्धबृद्धा ! मटितेलको आगोले भेटेको, केलाई पर्खिबसोस् ।

घटना भएको केही दिन पछि ओबासानका बूढा ओजीसान केही उपहार र एउटा चिठी लिएर आए । के रहेछ भनेर अरुसंग बुझ्दा त्यो चाहिँ जापानी संस्कार अनुसार विपदको समयमा छरछिमेकीलाई पुगेको बाधा व्यावधानका लागि क्षमायाचना गरेको रे । आफूलाई भने उनीहरुको विपदमा “जा है ! कति नराम्रो भयो, केही समस्या पर्यो भने हामी पनि छौँ है” भन्न पनि शब्द नजानेर चुप रहनु पर्नाको खिन्नताले छाडेको थिएन ।

धेरै दिन भयो, त्यस पछि ओबासानहरु भेटिएका छैनन् । हामी पनि अहिले त्यो घर भन्दा अलिक परतिर डेरा सरिसकेका छौँ । तर त्यो बाटो आउँदाजाँदा मलाई एउटा विपदको त्रासदीको संझना भने भईरहन्छ ।    

फेब्रुवरी, ९, २०१९ । नोदा, चीवा, जापान ।    

No comments:

Post a Comment

तार्किक कि प्रायोगिक

आनन्द काफ्ले “प्रज्वलनशील पदार्थहरुको भित्र ‘फ्लोजिस्टोन् (phlogiston)’ नाम गरेको अग्नी तत्व हुन्छ, जसका कारण ती जल्ने गर्दछन् । जुन पदार...